Δευτέρα, 29 Απριλίου 2013

Ἰδοὺ ὁ Νυμφίος ἔρχεται (υμνολογικά σχόλια)



του Ανδρέα Κ.
θεολόγου - πρωτοψάλτου

«Ἐκ νυκτὸς ὀρθρίζει τὸ πνεῦμά μου πρὸς Σὲ ὁ Θεὸς διότι φῶς τὰ προστάγματά σου ἐπὶ τῆς γῆς».

«Ἰδού, ὁ Νυμφίος ἔρχεται ἐν τῷ μέσῳ τῆς νυκτός, καὶ μακάριος ὁ δοῦλος, ὅν εὑρήσει γρηγορού­ντα. Ἀνάξιος δὲ πάλιν ὅν εὑρήσει ῥαθυμούντα. Βλέπε οὖν, ψυχὴ μου, μὴ τῷ ὕπνῳ κατε­νεχθῆς, ἵνα μὴ τῷ θανάτῳ παραδοθῆς καὶ τῆς βασιλείας ἔξω κλεισθῆς. Ἀλλὰ ἀνάνηψον κράζουσα· Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος εἶ ὁ Θεὸς ἡμῶν, διὰ τῆς Θεοτόκου ἐλέησον ἡμᾶς».

Κάθε Χριστιανός, εἴτε κληρικὸς, εἴτε λαϊκός, ὀφείλει νὰ προσεύχεται πάντοτε κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου λεγόμενο «γρηγορεῖτε καὶ προσεύχεσθε...» (Μάρκ. Ιδ΄ 38), καὶ ὅπως ὁ Ἀπόστολος Παῦλος λέγει: «ἀδιαλείπτως προσεύ­χεσθε, ἐν παντὶ εὐχαριστεῖτε» (Α΄ Θεσσαλ. ε΄ 17, 18). Αὐτὸ ἐπιτυγχάνεται μὲ τὴν καθορισθεῖσα ἀπὸ τὴν Ἐκκλησία μας ἡμερονύκτια προσευχὴ ἡ ὁποία ξεκινὰ μὲ τὸν ἐσπερινὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας καὶ λήγει τὴν ἑπομένη μὲ τὴν ἀπόλυση τῆς Θ΄ Ὥρας τῆς ἰδίας ἡμέρας, ἡ ὁποία κατὰ τὸ Τυπικὸν τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας εἶναι ἡ σφραγὶς τῆς ἥδη ἐκκλησια­στικῶς ληγούσης ἡμέρας.


Ἕπεται ἡ ἀκολουθία τοῦ Ὄρθρου στὸν ὁποῖο ἐπισυνάπτεται ἡ Α΄ Ὥρα, καὶ ἀποτελεῖ τὸ διαρρέον διάστημα ἀπὸ τῆς βαθείας σχεδὸν χαραυγῆς «ὄρθρου βαθέως» μέχρι καὶ τὸ διάστημα πρὶν τὴν ἀνατολὴ ὅπως λέγει καὶ ἡ Η΄ δὴ τοῦ Ἠσαΐου «ἐκ νυκτὸς ὀρθρίζει τὸ πνεῦμά μου πρὸς σὲ ὁ Θεός, ὅτι φῶς τὰ προστάγματά σου ἐπὶ τῆς γῆς» (Ησαΐου 26, 9Α΄). Μετὰ τὸ «Θεὸς Κύριος...», ψάλλονται τὰ Ἀπολυτίκια τῆς ἑορτῆς ἢ τῶν Ἁγίων τῆς ἡμέρας. Παλαιοτέρα ὅμως δὲν εἴχαν ὅλοι οἱ Ἅγιοι Ἀπολυτίκια, γι’ αὐτὸ καὶ δὲν ψαλλόταν τὸ «Θεὸς Κύριος...», ἀλλὰ τὸ «Ἀλληλούϊα» μὲ στίχους ἀπὸ τὴν ᾠδὴ τοῦ Ἠσαΐου «ἐκ νυκτὸς ὀρθρίζει τὸ πνεῦμά μου πρὸς Σέ, ὁ Θεός». Καὶ μετὰ τὸ «Ἀλληλούϊα» ψάλλονταν τρία Τριαδικὰ τροπάρια σύμφωνα μὲ τὸν ἦχο τῆς Ἑβδομάδος. Σήμερα ὅμως γιὰ ὅλους σχεδὸν τοὺς Ἁγίους ἔχουμε Ἀπολυτίκιο, καὶ γι᾿ αὐτὸ τὸ «Ἀλληλούϊα», ἔχει σχεδὸν ἀντικατασταθεῖ ἐξ ὁλοκλήρου ἀπὸ τὸ «Θεὸς Κύριος».

Ὡστόσο πάρχει μία περίοδος το τους, ποὺ ο μέρες της εναι «μνημοι», γιατὶ δὲν ορτάζουμε τὶς μέρες ατὲς μνμες γίων. περίοδος ατὴ εναι Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Τὶς καθημερινὲς τς Μεγάλης Τεσσαρα­κοστς, πειδὴ κριβς σ ατὲς δὲν ορτάζουμε γίους, δὲν ψάλλουμε τὸ «Θεός Κύριος...», λλὰ τὸ «λληλούϊα», πως παλαιά. Σ ατές τὶς κολου­θίες, μετὰ τὸν ξάψαλμο, κομε νὰ ψάλλεται τὸ «λληλούϊα» μὲ στίχους πὸ τὴν ᾠδὴ το σαΐου «ἐκ νυκτός ρθρίζει τό πνεμα μου...».

Στὴν ρχὴ κιόλας το ρθρου, χουμε μία πότομη λλαγή. λλαγὴ πὸ τὸ σκοτάδι στὸ φς καὶ πὸ τὴν κατανυκτικὴ τμόσφαιρα το ξαψάλ­μου σὲ χαροποιὸ τμόσφαιρα τῆς ἀναμονῆς τοῦ Νυμφίου Χριστοῦ. Ἀς φανταστομε τὴν νύμφη, ποὺ περίμενε μὲ γωνία τὸν νυμφίο της. Καὶ ταν ἐπιτέλους φαίνεται νυμφίος, αὐτὴ μεταπηδ πό τὴν γωνία στὴν χαρά. Ατὸ κριβς ἀποτυπώνεται στὸ σημεο ατὸ τς κολουθίας το ρθρου. Ο ψυχὲς μὲ τὴν νάγνωση το ξαψάλμου, στὸ μέσον τς νύχτας τς μαρ­τίας, ἀναμένουν τὸν Μεσσία, τὸν ραο Νυμφίο, τὸν Χριστό. Ἀναμένουν στε­νά­ζοντες. ρχεται Νυμφίος! «πέφανεν μν!», «Ἰδού, ὁ Νυμφίος ἔρχεται ἐν τῷ μέσῳ τῆς νυκτός, καὶ μακάριος ὁ δοῦλος, ὅν εὑρήσει γρηγορού­ντα. Ἀνάξιος δὲ πάλιν ὅν εὑρήσει ῥαθυμούντα. Βλέπε οὖν, ψυχὴ μου, μὴ τῷ ὕπνῳ κατε­νεχθῆς, ἵνα μὴ τῷ θανάτῳ παραδοθῆς καὶ τῆς βασιλείας ἔξω κλεισθῆς. Ἀλλὰ ἀνάνηψον κράζουσα· Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος εἶ ὁ Θεὸς ἡμῶν, διὰ τῆς Θεοτόκου ἐλέησον ἡμᾶς».


Οἱ στίχοι παραπέμπουν σὲ δύο παραβολές, δηλ. ἱστορίες μὲ κάποιο βαθύτερο νόημα ποὺ εἶπε ὁ Χριστός. Ἡ πρώτη φράση προέρχεται ἀπὸ τὴν παραβολὴ τῶν δέκα παρθένων (κατὰ Ματθαῖον, κεφ. 25, στίχοι 1-13). Λέει ὅτι δέκα κορίτσια εἴχαν βγεῖ νὰ προϋπαντήσουν τὸ γαμπρὸ σὲ κάποιο γάμο. Ὅ­μως ἐκεῖνος ἄργησε καὶ ἀποκοιμήθηκαν. Τὰ μεσάνυχτα ἀκούστηκε φωνή: «Ἰ­δού, ὁ Νυμφίος ἔρχεται!». Οἱ κοπέλες ξύπνησαν, ἀλλὰ «οἱ λαμπάδες τοὺς», τὰ λυχνάρια τοὺς δηλ. ἔσβηναν. Οἱ πέντε ἀπ’ αὐτὲς (οἱ «φρόνιμες» δηλ. οἱ συ­νετὲς) εἴχαν μαζὶ τοὺς λάδι καὶ ἀνανέωσαν τὴ φλόγα, ἀλλὰ οἱ ἄλλες πέντε (οἱ «μωρὲς» δηλ. ἐπιπόλαιες) δὲν εἴχαν. Ἔτσι, μέχρι νὰ βροὺν νὰ ἀγοράσουν, ὁ γαμπρὸς μπῆκε στὸ σπίτι τοῦ γάμου, ἔκλεισε ἡ πόρτα κὶ ἔμειναν ἀπ’ ἔξω. Ὁ γαμπρὸς τῆς παραβολῆς συμβολίζει τὸν Χριστό, ποὺ ὅλοι περιμένουμε τὴ Δευτέρα Παρουσία Τοῦ, ἀλλὰ αὐτὴ καθυστερεῖ. Θὰ ἔρθει ξαφνικὰ («μέσα στὴ νύχτα») καὶ τότε κάποιοι θὰ εἶναι ἕτοιμοι νὰ ἐμφανιστοὺν μπροστὰ Τοῦ, ἐνῶ κάποιοι ἄλλοι θὰ εἶναι ἀνέτοιμοι (ἐπειδὴ φέρθηκαν ἀπερίσκεπτα καὶ δὲ φρόντισαν νὰ καθαρίσουν τὴν καρδία τοὺς) καὶ θὰ μείνουν ἔξω ἀπὸ «τὸν γάμο», δηλ. τὴν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ.

Ἡ δεύτερη παραβολὴ (κατὰ Λουκᾶν, κεφ. 12, στίχοι 36-46) μιλάει για κάποιους δούλους, ποὺ περιμένουν τὸν κύριό τους νὰ ἐπιστρέψει ἀπὸ γάμο. Καλότυχος, λέει ὁ Ἰησοῦς, ἐκεῖνος ὁ δοῦλος, ποὺ ὁ κύριος θὰ τὸν βρεὶ σὲ ἐπιφυλακὴ νὰ Τὸν περιμένει, ἐνῶ ἀλίμονο σ’ ἐκεῖνον ποὺ θὰ σκεφτεῖ «ἀργεῖ ὁ κύριος» καὶ θ’ ἀρχίσει νὰ μεθοκοπάει, νὰ δέρνει καὶ νὰ καταπιέζει τοὺς ἄλλους δούλους. Κὶ αὐτὴ ἡ παραβολὴ δηλώνει ὅτι ὁ Χριστὸς θὰ ἐπιστρέψει «ὡς κλέπτης ἐν νυκτί», σὲ στιγμὴ ποὺ κανεὶς δὲ θὰ Τὸν περιμένει. Ἐννοεῖται ὅτι ἡ στιγμή, γιὰ τὴν ὁποία ὁ καθένας πρέπει νὰ εἶναι ἕτοιμος, εἶναι ἡ στιγμὴ τοῦ θανάτου μας, ποὺ πιθανότατα θὰ προηγηθεῖ τῆς Δευτέρας Παρουσίας καὶ εἶναι οὐσιαστικὰ ἡ στιγμὴ τῆς κρίσης μας μπροστὰ στὸν Θεό. Ἂς εἴμαστε ἕτοιμοι, ἔχοντας καθαρίσει τὴν καρδία μας ἀπὸ τὰ ἐλαττώματά που μας ἐμποδίζουν να ἀγαπήσουμε τὸ Θεὸ καὶ τὸν πλησίον μας.

Αὐτὸ ἀκριβῶς εἶναι καὶ τὸ νόημα τοῦ τροπαρίου. Ὁ ποιητὴς καλεῖ τὴν ἴδια τὴν ψυχὴ τοῦ να μετανοήσει καὶ νὰ ἀφεθεῖ στὰ χέρια τοῦ Θεοῦ, ζητώντας τὴ βοήθειά Του μέσῳ τῆς Θεοτόκου, τῶν ἁγίων καὶ τῶν φωτεινῶν ἀγγέλων (ἡ τελευταῖα φράση ψάλλεται μὲ ὅλες αὐτὲς τὶς παραλλαγές). Τὸ τριπλὸ «Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος» εἶναι ἀπὸ τὸν ὕμνο τοῦ ἀγγελικοῦ Τάγματος τῶν Σεραφεὶμ ποὺ ἄκουσε ὁ προφήτης Ἠσαΐας (Ἠσαΐας, κεφ. 6) καὶ ἀναφέρεται στὴν Ἁγία Τριάδα. 

( από την εκδήλωση " ΄Ύμνοι από την Αγία και Μεγάλη Εβδομάδα (27-04-2013) ΄΄ που διοργάνωσε ο Σύνδεσμος Ιεροψαλτών Άρτης ΄΄ Η Αγία Θεοδώρα ¨ )

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...