Τετάρτη, 17 Απριλίου 2013

Ο Μεγάλος Κανόνας


    Πέμπτη βδομάς τν Νηστειν εναι τό λειτουργικό ποκορύφωμα τς Τεσσαρακοστς. Ο κολουθίες εναι μακρότερες καί κλεκτότερες. Στή συνήθη κολουθία τν λοιπν βδομάδων θά προστεθον δύο νέες κτενες κολουθίες·τήν Πέμπτη Μέγας Κανών καί τό Σάββατο κάθιστος μνος. Κανονικά τό ποκορύφωμα ατό θά πρεπε νά ναζητηθ στήν πομένη, στήν κτη βδομάδα τν Νηστειν, πού εναι καί τελευταία τς περιόδου ατς. λλά λα στή λατρεία μας χουν τακτοποιηθ πό τούς Πατέρας μέ πολλή μελέτη καί περίσκεψι. Μέ «διάκρισι», κατά τήν κκλησιαστική κφρασι.

   Μετά πό τήν τελευταία βδομάδα κολουθε Μεγάλη βδομάς, μέ πυκνές καί μακρές κολουθίες, νάλογες πρός τά μεγάλα ορτολογικά της θέματα. Μεταξύ ατς καί το ποκορυφώματος τς Τεσσαρακοστς πρεπε νά μεσολαβήσ μία περίοδος σχετικς ναπαύσεως, μία μικρά νάπαυλα. Τό τόσο λοιπόν νθρωπίνως ναγκαο μεσοδιάστημα εναι τελευταία βδομάς καί τήν ξαρσι το τέλους βαστάζει προτελευταία. 

   Ὁ Μέγας Κανών ψάλλεται τμηματικς στά πόδειπνα τν τεσσάρων πρώτων μερν τς Α' βδομάδος τν Νηστειν καί λόκληρος στήν κολουθία το ρθρου τς Πέμπτης τς Ε' βδομάδος. Στίς νορίες συνήθως ψάλλεται νεξαρτήτως πό τόν ρθρο, ν εδει μικρς γρυπνίας, τό βράδυ τς Τετάρτης μαζί μέ τήν κολουθία το ποδείπνου. Κατά τόν τρόπο ατό διευκολύνονται περισσότερο ο χριστιανοί στήν παρακολούθησί του. Μπορε νά τόν ερ κανείς μέσα στό λειτουργικό βιβλίο πού περιέχει τίς κολουθίες τς Τεσσαρακοστς, στό Τριδιο, καθώς καί σέ μικρά ατοτελ φυλλάδια. παρακολούθησις το Κανόνος ατο κατά τήν ρα τς ψαλμδίας του εναι δύσκολη, γιατί τά νοήματα εναι πυκνά καί ταχύς ρυθμός τς ψαλμδίας του. 

   Καί πρτα δυό λόγια γιά τόν ποιητή του. Τόν Μέγα Κανόνα συνέθεσε γιος νδρέας εροσολυμίτης. Μοναχός κατ᾿ ρχάς στήν Μονή το γίου Σάββα στά εροσόλυμα, λθε στήν Κωνσταντινούπολη γιά κκλησιαστική ποστολή. κε παρέμεινε καί νέλαβε διάφορα κκλησιαστικά πουργήματα καί τέλος νεδείχθη ρχιεπίσκοπος Κρήτης. πέθανε γύρω στά 740 μ.Χ. στήν ρεσό τς Λέσβου, ετε πιστρέφοντας στήν Κρήτη, κατά να ταξείδι του στήν Κωνσταντινούπολι, ετε καί ξόριστος κε -ταν ποστηρικτής τν γίων εκόνων. Στήν παραλία τς ρεσο τιμται μέχρι σήμερα τάφος του, μία μεγάλη σαρκοφάγος, πού βρίσκεται πίσω πό τό γιο Βμα τς ρειπωμένης Βασιλικς τς γίας ναστασίας, που κατά τούς βιογράφους του εχε ταφ. νδρέας ταν λόγιος κληρικός καί μνογράφος.

   Ἡ φιλολογική καί μνολογική του παραγωγή εναι ξιόλογος. Τό σπουδαιότερο μως μνογραφικό του ργο εναι Μέγας Κανών. Τόν γραψε, πως φαίνεται πό διάφορες νδείξεις, περί τό τέλος τς ζως του, κατά δέ τήν μαρτυρία νός Συναξαρίου, στήν ρεσό, λίγο πρίν πεθάν. ν πληροφορία ατή εναι ληθινή, Μέγας Κανών εναι τό κύκνειο σμα το μνογράφου μας. Γιά νά καταλάβουμε τήν ποιητική του δομή πρέπει νά κάμωμε μία μικρή παρέκβασι. Τό ργο ατό νήκει στό ποιητικό εδος τν Κανόνων, πού κατά πολλούς χει τήν ρχή του σ᾿ ατόν τόν διο τόν νδρέα. Εναι δέ ο Κανόνες να σύστημα τροπαρίων, πού γράφοντο γιά να ρισμένο λειτουργικό σκοπό: Νά διακοσμήσουν τήν ψαλμδία τν ννέα δν το Ψαλτηρίου, πού στιχολογοντο στόν ρθρο.

 ψαλλαν τίς ννέα δές καί στούς τελευταίους στίχους τς κάθε μις παρενέβαλλαν τά τροπάρια, πως γίνεται μέχρι σήμερα στούς Ναούς μας κατά τήν ψαλμδία το «Κύριε κέκραξα» στόν σπερινό καί τν ψαλμν τν Ανων στόν ρθρο. ννέα σαν ο δές το Ψαλτηρίου, ννέα καί ο μάδες τροπαρίων πού ποτελοσαν τόν κανόνα. λος κανών ψάλλεται σέ να χο. Κάθε μως δή παρουσιάζει μιά μικρή παραλλαγή στήν ψαλμδία κατά τρόπο, πού νά διατηρεται μέν μουσική νότης στόν λο Κανόνα, φο λος ψάλλεται στόν διο χο, λλά καί νά θραύεται καί μονοτονία μέ τίς παραλλαγές στήν ψαλμδία πού παρουσιάζει κάθε μιά δή.

   Τόν Κανόνα ατόν τς συνθέσεως το κκλησιαστικο ατο ποιητικο εδους κολουθε καί Μέγας Κανών. χει ννέα δές·λες ψάλλονται σέ χο πλ. β', κάθε μως δή χει τό δικό της «ερμό», βάσει το ποίου χουν συνταχθ καί ψάλλονται τά τροπάριά της. Μέγας μως Κανών στήν μορφή του χει μιά χαρακτηριστική διορρυθμία. διορρυθμία του συνίσταται στό τι, συγκρινόμενος πρός τούς λλους μοίους του Κανόνες, εναι «μέγας». Μέγας στήν πόλυτό του ννοια. Μεγαλύτερος δέν μποροσε νά πάρξ καί τοτο γιατί ποιητής θέλησε νά συνθέσ χι τρία τέσσερα τροπάρια γιά τήν κάθε δή, πως συνήθως χουν ο λλοι Κανόνες, λλά πολύ περισσότερα: Τόσα, σα εναι καί ο λλοι στίχοι τν δν, οτως στε στόν καθένα στίχο νά ντιστοιχ καί νά παρεμβάλλεται κατά τήν ψαλμδία πό να τροπάριο. 250 εναι ο στίχοι τν δν, 250 καί τά τροπάρια το Μεγάλου Κανόνος, ν ο συνήθεις Κανόνες χουν γύρω στά 30. Σήμερα τά τροπάρια το Μεγάλου Κανόνος εναι κατά τριάντα περίπου περισσότερα πό τά ρχικά.

   Μεταγενέστεροι μνογράφοι προσέθεσαν τροπάρια γιά τήν σία Μαρία τήν Αγυπτία καί γιά τόν διο τόν γιο νδρέα. Καί ρχόμεθα στό περιεχόμενο το μεγάλου Κανόνος. Δέν εναι τίποτε λλο παρά να κύκνειο σμα, νας θρνος προθανάτιος, νας θρηνητικός μονόλογος. ποιητής βρίσκεται στό τέλος τς ζως του. Ασθάνεται τι ο μέρες του εναι πιά λίγες, βίος του χει περάσει. ναλογίζεται τόν θάνατο καί τήν κρίσι το δικαίου Κριτο, πού τόν ναμένει. Καί ρχεται νά κάμ μία ναδρομή, μία νασκόπησι το πνευματικο του κόσμου. Κάθεται νά συζητήσ μέ τήν ψυχή του. πολογισμός μως δέν εναι νθαρρυντικός. βαρύς κλοιός τς μαρτίας τόν συμπνίγει. συνείδησις τόν λέγχει. Καί ποιητής θρηνε διαρκς γιά τήν βυσσο τν κακν του πράξεων.Στόν θρνο ατό συμπλέκεται ναδρομή στήν γία Γραφή.

   Ατό κυρίως δίδει τήν μεγάλη κταση στό ποίημα. σύνδεσμος μως το θρήνου μέ τήν γία Γραφή εναι πολύ φυσικός. Σάν νθρωπος το Θεο ποιητής νοίγει τό βιβλίο το Θεο γιά νά ξιολογήσ τά πεπραγμένα του. ξετάζει να πρός να τά παραδείγματα το ερο βιβλίου. Τό ποτέλεσμα τς συγκρίσεως εναι κάθε φορά τρομερό καί ατία νέων θρήνων. χει μιμηθ λες τίς κακές πράξεις τν ρώων τς ερς στορίας, χι μως καί τίς καλές πράξεις τν γίων. Δέν το μένει παρά μετάνοια, συντριβή καί καταφυγή στό λεος το Θεο. Καί νοίγει ασιόδοξος προοπτική το ποιητο. Βρκε τήν θύρα το Παραδείσου, τήν μετάνοια. Καρπούς μετανοίας δέν χει νά παρουσιάσ·προσφέρει μως στόν Θεό τή συντετριμένη του καρδιά καί τήν πνευματική του πτωχεία.

   Τά βιβλικά παραδείγματα το Δαυίδ, το τελώνου, τς πόρνης καί το ληστο τόν νθαρρύνουν, Κριτής θά εσπλαγχνισθ καί ατόν, πού μάρτησε πιό πολύ πό λους τούς νθρώπους.

δή α' 
«Πόθεν ρξομαι θρηνεν τάς το θλίου μου βίου πράξεις; ποίαν παρχή πιθήσω, Χριστέ, τ νν θρηνδίᾳ; λλ᾿ ς εσπλαγχνος μοι δός παραπτωμάτων φεσιν».

                                                           ᾨδή β'


«Πρόσεχε, ορανέ, καί λαλήσω· γ νωτίζου φωνς μετανοούσης Θε καί νυμνούσης ατόν».. «δετε, δετε, τι γώ εμι Θεός· νωτίζου ψυχή μου, το Κυρίου βοντος καί ποσπάσθητι τς πρώτης μαρτίας καί φοβο ς δικαστήν καί ς κριτήν καί Θεόν».
δή γ'
 «Πρ παρά Κυρίου, ψυχή, Κύριος πιβρέξας, τήν γν Σοδόμων πρίν κατέφλεξεν». «Πηγήν ζως κέκτημαι σέ το θανάτου τόν καθαιρέτην καί βο σοι κ καρδίας μου πρό το τέλους· μαρτον, λάσθητι, σσον με»

   Μέσα στό πλαίσιο τς κατανυκτικς περιόδου τς Μεγάλης Τεσσαρακοστς « κατανύξεως μεστός» Μέγας Κανών προσφέρει να συγκλονιστικό βίωμα. Μπαίνει στό στόμα το πιστο σάν φωνή, σάν γερτήριο, σάν φυπνιστικός σεισμός. Σάν ποστροφή στήν κοιμωμένη καί ραθυμοσα ψυχή του. Τοτο νακεφαλαιώνει τό θαυμαστό προοίμιο το κοντακίου το Ρωμανο το Μελωδο, πού συμψάλλεται μέ τόν Μέγα Κανόνα:

«Ψυχή μου, ψυχή μου, νάστα, τί καθεύδεις τό τέλος γγίζει καί μέλλεις θορυβεσθαι· νάνηψον ον, να φείσηταί σου Χριστός Θεός, πανταχο παρών καί τά πάντα πληρν».

(πό τό βιβλίο το . Μ. Φουντούλη: ΛΟΓΙΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ, κδ. . Δ.).
 



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...